Әуезовтің шығармашылығы

s01       Жыл сайын қыс басынан қарлы болып, малға панасы жоқ болғаңдықтан, бауырын жайлаған ел малын өлтіріп, өзге ел аман отырғанда, шолақ жұттың құрығынан құтылмайтын. Сондықтан бауырын мекен қылған ел көбінесе кедей болатын».

Жас М. Әуезовтің тапқырлығы мен аңғарғыштығы осы орайда көзге анық түседі. Шындығына келгеңде, Арқалық атырабында алты ай қыста аз күн болса да, май тоңғысыз болмағанымен, жылтырап күннің көзі көрінетін күндер де кездесер, боранның сейілер шағы да ұшырасар, бірақ сондай ызғарлы, қорқынышты, аянышты ортаны, табиғат құбылысының да сұрапыл сәтін барынша көрнекті суреттеген.

Ұлы сөз зергерлерінің бірі «Шығармамның тұңғыш сөзін табуға, алғашқы сөйлемін құрастыруға соншалықты қиналамын» деген екен. Осы тұрғыдан алғанда, әдеби ағымдар мен тәсілдерді жете білетін М. Әуезовтің үлкенді-кішілі басқа дүниелері сияқты, «Қорғансыздың күнінің» де сәтті бастау алғанын ерекше атауға болады. Одан әрі автор оқырмандардың еңсесін көтеретін, әр түрлі ойға шомылдыратын жайларды біртіндеп кірістіріп отырады. Осындай жерлерде әлемдік әдебиеттің алыптары Л. Толстой мен А. Чехов тәрізді жазушылар шығармашылығынан бойына сіңірген гуманистік идея мен әділеттік принципі айқын бой көрсетеді. Жазушы ұлттық психология, халықтық намыс ұғымдарын өте бір шеберлікпен көркем кестелейді.

М.Әуезов кейіпкерлерін сөйлетуге өте шебер. Әсіресе, жадау үйдің үлкені, үлкенді-кішілі баласын о дүниеге амалсыз аттандырып, су қараңғы келіні мен пәк жанды бойжеткен Ғазизаны пана көріп отырған қарт ананың монологі В. Белинскийдің А. Пуш¬кин тілі туралы ойын еске салады. Ұлы сыншы: «Ұлы ұлт ақыны баринді де, мұжықты да бірдей өз тілінде сөйлете алады» деген.

Мұхтардың кейіпкері де ана тіліміздің икемділігін барынша орайына келтіріп, данагөй адам ретінде ұзақ та болса, қисынымен сөйлейді. Автордың түсініктемесінде «Әңгіме әлпеті алдындағы қоштасып отырып айтқан немесе бір үлкен марқабат күткен кісісіне жаны қысылған уақыттағы үміт, тілек айтқан сөзге ұқсайды» делінгенмен, оның түр-түсінен, тұлғасынан күйректікті, күні біткен бейшаралықты байқай алмайсыз. Керісінше, хас батырша еркін есіліп, батыл байламдарын сездіріп отырған аталы сөз бар. Ел ішіндегі зорлық пен зомбылықты сөз етсе де, ағайын арасындағы алауыздықты қозғаса да, алдындағы қорғансыз жандардың аянышты халдерін тілге тиек етсе де, тіпті әйел адам болғандықтан, дауысының бірде ашық, бірде күмілжи шығып отырғанымен, ананың асқақ бейнесі әсте де аласарып отырған жоқ.

Беттер: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27