Әдебиет (Б-Ж)

05Жұртбай Тұрсын

Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай 1951 жылы 15 тамызда қасиетті топырақ – Семей өңірі Абай ауданының Шаған ауылында дүниеге келді.
Абай ауданының бұрынғы Қызылту совхозы, қазіргі Тоқтамыс ауылының орта мектебін бітірген соң, 1974 жылы Алматыдағы университеттің журналистика белімін бітіргеннен бері қаламгерлікпен шүғылданып келеді. Журналист. Публицист. Ақын. Сыншы. Прозашы. Ғалым. Үстаз. Қайраткер. Ұлтын сүйетін ұлтшыл азамат. Абайтанушы. Тұрсын өмір табалдырығын журналист болып аттағанмен, әдебиет есігін ақын болып ашқанын біреу білсе, біреу білмес. «Замандасым, сырласым» атты тырнақалды жинағынан кейін жарыққа шыққан жыр жинағы «Қоңыр қаз» (1978) бен «Жүрегімде жұмыр жер» деп аталады. Бірақ ақын өзінің айтарын өлеңге сиғыза алмасын сезді де көркемсөз саласына бет бұрды. Соның нәтижесінде «Бесқарагер» (1982) және «Жер-бесік» (1985) атты прозалық жинақтар дүниеге келді. Осы екі кітапқа кірген шығармалардың қай -қайсы да кейіпкер жан-дүниесінің толқынына, сезім-сырына, іштей психологиялық иірімге құрылған классикалық үлгідегі көркем шығармалар. Бүл көркем шығармалар арқылы қаламгер прозаға өзінің үлкен дайындықпен келгенін дөлелдеді.
Ол «Жұлдыз» журналының сын белімінде табан аудармай он жыл істеді. Ондағы сыншылдық жазу оны әуезовтануға алып келді. Ұзақ жылғы ізденістерден соң М.Әуезовті барынша толық ашқан және «Оқыған азамат», «Қаралы сүлу», «Көксерек» сияқты әңгіме-повестердің жазылу тарихын жан-жақты талдаған «Бесігіңді түзе» роман-эссе дүниеге келді. Осыдан кейін суреткердің «Қилы заман» повесін қолға алып, 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске байланысты архив құжаттарын пайдалана отырып, жарыққа шыққан «Бейуақ» атты тарихи еңбегі мен ұлы жазушының сол бір қудалану жылдарындағы сүреңсіз оқиғалардан сыр толғайтын «Талқы» атты зерттеу кітабы жарыққа шықты. Осы аталған үш еңбек Әуезовтің өмірі мен шығармашылығьш арқау ете отырып жазылған шоқтығы биік дүниелер.
Жазушы тәуелсіздіктің жырын жырлап, ұлт тағдыры, ел тарихы туралы проблемалық һәм танымдық мақалаларды көп жазды. Көне түркі батырлары туралы «Дулыға» атты тарихи әфсаналардан түратын екі томдық ғылыми көркем еңбек жазып шығарды, мұнда көне түрік жұртының екі мың жылдық тарихы баяндалады.
Көркем шығармалары мен зерттеу еңбектері әлемнің 15 тіліне, ал ғылыми еңбектері ЮНЕСКО-ның ресми тілдеріне аударылған ғалым, жазушы, филология ғылымдарының докторы, профессор Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай Қазақстан Жазушылар Одағының Ш.Құдайбердіұлы атындағы «Алаш» және І.Жансүгіров атындағы әдеби сыйлықтардың иегері. Қазіргі уақытта Астанадағы «Отырар» кітапханасының ғылыми орталығының директоры.

Әдебиеттер:

Жұртбай Т. Ғылым тәуелсіз болмай мемлекет мұратқа жепейді / Зекенұлы Қ. // Ертіс өңірі.-2010.-24 қараша.-10 б.
Жұртбай Тұрсын Құдакелдіұлы: Библиографиялық көрсеткіш / Құраст. Абайдың мемлекеттік тарихи-мәдени және әдеби-мемориалдық қорық мұражайы -Семей, 2001 жыл.
Жұртбай Т. Ғылым тәуелсіз болмай, мемлекет мұратқа жетпейді // Ертіс өңірі.- 2010.- 24 қараша.- б.10
Жұртбай , Тұрсын (филол. ғыл. д-ры, проф., жазушы).
Ар ілім – өз жүрегіңе ұйыған иманың… [Текст] / Т. Жұртбай // Дидар. – 2011. – 21 мамыр. – б. 5
Алаштанушымен жүздесу [Текст] // Ертіс өңірі . – 2011. – 26 қазан. – б. 2
Омашұлы Н. «Сүре сөз»: (Ғалымның шыққан кітабы туралы) // Қазақ әдебиеті.-2006.-19 мамыр.-12 б.
Рамазан Д. Талантты адал күзету // Қазақ әдебиеті.- 2001.- 12 қыркүйек

Беттер: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10