Біздің байланыс телефонымыз: 8 (7222) 52 04 94 · semeybib@yandex.kz

Кітапхана тарихы

Алғашқы жылы қоғамдық кітапхананың қорында 274 дана кітап болып, 130 оқырман жазылса, екі жылда пайдаланушылар саны 270 – ке жеткен. Әр жылдары кітапханаға қала тұрғындары мен жер аударылғандар Н.Я.Коншин, А.А.Блек, Облыстық Басқармада қызмет ететін Әміре Айтбакин тағы басқа зиялы қауым өкілдері қайырымдылық көмек көрсетіп, оның іргелі мәдениет ошағына айналуына ықпал етті. Ресми түрде кітапхана кешкі 9-00 ға дейін жұмыс жасағанымен оған келушілер бірі жаңа түскен әдебиеттермен танысып, келесі бірі шет тілінен аударма жасап, үшінші бірі қазақ құқығына қатысты мәліметтерді зерттеп түн жарымына дейін отырған. Кітапхана мен мұражай далалы аймақтағы ең ірі мәдениет ошағы ретінде алдыңғы қатарлы ақыл-ой иелері бас қосатын орынға айналды.

Ұйымдастырушылардың ғылыми кітапхана қорын толықтыруға көмек сұрап халыққа тастаған үндеуі кітапхана қорының толығуына игі ықпал етті. Семей Облыстық Санақ комитетінің мүшесі, Юрьев университетінің профессоры Е.Ф.Шмурлодан 18 атаулы шығармалардың 33 данасы келіп түскен.
Қазіргі кезде Абай атындағы әмбебап кітапхананың сирек қорындағы өлкетану әдебиеттеріндегі мәліметтер қоғамдық кітапхана қоры жылдан-жылға көпестер мен шенеуніктердің, жеке адамдардың сыйға тартуымен біршама толығып отырғанын көрсетеді. Осындай игілікті іс жасаған азаматтар қатарында деректерде Г.Ф.Кудрявцева, Г.А.Сопетов, Ф.В.Ступин, А.И.Соловьев, С.Ф.Плещеев, В.Н.Федотов және статс-секретарь А.Н.Куломзиннің есімі құрметпен аталады. Қорда сақталған сирек басылымдарда кездесетін «Библіотека Федора Федоровича Трейерова», «В.Н.Коншина», «Товарищ.Курбатова и Игнатова. Пристань Семипалатинская» экслибристері бұл кітаптардың жеке кітапханадан сыйға тартылғанын дәлелдейді.

Кемеңгер ақын Абай кітапхананың алғашқы оқырмандарының қатарында болып, ғылым-білім ордасындағы мол қазынадан рухани сусын алумен қатар Е.П.Михаэлистей пікірлес досын тапқан. Е.П.Михаэлистің кеңесімен Абай енді тек көркем әдебиеттің озық үлгілерін ғана емес философия, жаратылыстану, тарих тәрізді ғылым салалары бойынша энциклопедиялармен, сөздіктермен, анықтамалармен танысып, әдебиеттерді талғап оқитын болған. Абай Е.П.Михаэлис арқылы С.С.Гросс, А.А.Леонтьев, Н.И.Долгополовпен танысады. 1885 жылдың жазында Семейде болған американдық публицист Джордж Кеннан өркениет орталықтарынан қашықта жатқан қаланың бай кітап қорын көріп таң-тамаша қалған. Сол кезде мерзімді басылымдардың екі жүзге жуығын жаздырып алып отырған кітапхана қорындағы орыс классиктері шығармаларының тамаша жинақтарын, батыс авторларының қоғамдық ғылым мен көркем әдебиетінің бай қорын көріп, кітапхананы ұйымдастырушылардың талғамы мен еңбегіне ризалық сезімін білдірген. Кітапхананы жергілікті тұрғындар да пайдаланатыны ол үшін күтпеген жаңалық еді. Өзі А.А.Леонтьевпен әңгімесінде естіген Ибрагим Құнанбаев жайлы «Сібір және сүргін» кітабында жазған.

Кеннаннан кейін кітапханаға келіп асықпай танысқан орыстың әйгілі жиһангері Николай Михайлович Пржевальский кешкісін офицерлер залындағы мәжілісте: «Город можно поздравить с такой хорошей библиотекой. И организаторы заслуживают похвалы»- деп өз пікірін білдірген. Негізгі мүшелері жазаларын өтеп, тарап кеткен Санақ комитеті қамқорлығындағы кітапхана мен мұражайды басқару ісінде қиындық көріп, ол міндетті Бастауыш білім беру қоғамына тапсыру шешіміне келеді. Кітапхана мен мұражай ісімен жете танысқан аталған қоғам төрағасы Н.Н.Петухов (Санақ комитетінің де төрағасы) мәселені 1893 жылдың 15 мамырында болған қоғам кеңесінде талқылап, біржарым жылға уақытша тәжірибеге алуға келісім жасайды.

1893 жылдың 1 тамызында Бастауыш білім беру қоғамы кітапхана мен мұражайды өз қамқорлығына қабылдап алып, басқа мекенжайға көшірген. Ол жайлы Санақ комитетінің «Семипалатинский Областной Статистический Комитет за 1894 годъ» басылымында қоғамдық кітапхана мен мұражайға ең қолайлы орын ретінде Большевладимир көшесіндегі (кейіннен Совет және Колыван көшелерінің қиылысындағы Комхоз үйі) көпес Петрова үйінің екінші қабатын жалға алып, ақысын 1893 жылдың 1-шілдесінен 400 сом, ал келесі жылдан 420 сомнан үш ай бұрын төлеп отыруға міндеттеме алғаны айтылады. Кітапхана бұдан соң да бірнеше рет қоныс алмастырды: Петрова үйінен Знаменск көшесі қиылысындағы Извеков үйіне, одан Омск және бұрынғы Мещан көшесі бұрышындағы Зенков үйіне көшкен.

img011894 жылы Семейдің көпшілік кітапханасының оқырман саны -130, ал білім деңгейіне қарай: 30 жоғары білімді, 38 орта, 41 бастауыш білімді және 21 оқырман үйінде білім алғандар. Оларды ұлтына қарай топтасақ: 111 орыс, 9 поляк, 1 неміс, 5 еврей және 4 қазақ.
Кітапхана қызметкерлері абоненттердің әдебиеттерді үйге алып оқуға сұраған 4338 сұранысын қанағаттандырған. Үйге берілген әдебиеттердің 2498-і кітап болса, 1840-ы мерзімді басылымдарды құраған. Оқырмандар жиі сұрайтын әдебиеттер қатарында орыс классиктері Л.Н.Толстойдың, М.Е.Салтыков-Щедриннің, И.С.Тургеневтің, А.П.Чеховтың, Н.В.Гогольдің, Ф.М.Достоевскийдің, И.А.Гончаровтың авторлық шығармалары аталады.

1896 жылы Семей әкімшілігі Қала Басына мұражай мен кітапханаға 600 сом мөлшерінде жәрдемақы тағайындауға өтініш береді. Санақ комитеті өз тарапынан жыл сайын 200 сом қаржы бөліп, қолдау жасаған. 1896 жылдың 6 – наурызында Қала Басқармасы 1897 жылдан бастап жыл сайын 400 сом, ал 1896 жылы сметадан тыс кіріс есебінен аталған соманы босататынын мәлімдеген.
1897 жылғы 10 желтоқсандағы Бастауыш білім беру қоғамының Кеңесінің қаулысы кітапхана мен мұражайға 525 сом жәрдемақы бөлінгенін жазады.

Сол жылы кітапхана өз қаржысына 38 атаулы мерзімді басылымдарды жаздырып және Облыстық Басқарма баспаханасынан облыстық «Въдомости», «Сибирская торговая газета», Солтүстік Агенттігі телеграммаларымен қамтамасыз етілген. Жыл бойы 66 атаулы басылымдар мен 371 кітап жаңадан түскені, жиыны 1860 атаулы басылымдар мен 3074 кітап бар екені тіркелген. Осы жылы оқу залын 487 ақылы және 2529 ақысыз келушілер, жиыны 3016 оқырман пайдаланып, оларға кітапханашы В.Н.Федотов қызмет көрсеткен. Жыл кезеңінде: бір жылға -10, жарты жылға – 9, бір айға – 442, жиыны – 461 оқырман билеттері беріліп, абоненттік ақы – 348 сом 02 тиынды құраған.
Келесі 1898 жылы 29 желтоқсандағы Санақ комитетінің мәжілісінде кітапхана мен мұражайды басқару ісін Бастауыш білім беру қоғамы уақытша емес, енді түпкілікті өз қамқорлығына алатынын мәлімдеп, Санақ Комитеті тарапынан жыл сайын төленіп келген жәрдемақыдан бас тартқан.

Өлкетануға байланысты сирек басылымдардағы деректер:
– 1896 жылы 278 абонент, ақылы келушілер саны- 235;
– 1897 жылы 461 абонент, ақылы келушілер саны – 487;
– 1898 жылы 460 абонент, ақылы келушілер саны – 573;
– 1899 жылы 567 абонент, ақыылы келушілер саны – 712;
– 1900 жылы 519 абонент, ақылы келушілер саны – 790.

1901 жылы Семейдің қоғамдық кітапханасының кітапхана меңгерушісі М.В.Колмакова, кітапханашы В.Н.Федотов екенін атап, пайдаланушылар жайлы 2550 абонент, ақылы келушілер саны – 730, жалпы оқырман саны – 3280 деген нақты мәліметтер береді. 1902 жылдың 1 қаңтарынан 1 шілдесіне дейін В.Н.Федотов, одан кейін 1 қарашаға дейін А.В.Романова, одан кейінгі кезеңде Н.Г.Гиршфельд қоғамдық кітапханада кітапханашы қызметін атқарған. 1902 жылы қоғам мүшелері Н.Я.Коншин, Н.П.Горбачев, Д.Д.Правдин қоғамдық кітапхана жұмысын жандандыруға үлестерін қосып, меңгерушісі Ф.К.Зобнин қор тексеру жұмысымен айналысып, өкінішке орай біршама кітаптардың жоғалғанын анықтаған.

1902 жылы 21 ақпан мен 28 сәуірде Бастауыш білім беру қоғамы орыс жазушылары В.А.Жуковский мен Н.В.Гогольдің дүниеден өткеніне 50 жыл толуына байланысты ақысыз әдеби музыкалық кеш өткізіліп, Гогольге арналған кеште сиқырлы фонарь көмегімен экранға гогольдік кейіпкерлер типі көрсетілген. Екі кешке де бір жарым мың адам қатысқан. Бұл шараға қосымша Борис Герасимов бастама көтеріп Бастауыш білім беру Қоғамы арнайы ресми рұқсатпен Н.В.Гоголь атындағы ақысыз оқу залын ашып, жазушыны еске алған. Қоғам кеңесінің облыс бойынша халықты жаздыру арқылы жинаған 139 сом 99 тиын және әр түрлі тұлғалардан көмек ретінде түскен 72 сом 98 тиын және Б.Герасимов өз жанынан 100 сом қаржы беріп, жиыны 312 сом 97 тиын қаржыға кітапханаға керекті құрал-жабдықтар алынған.
Гоголь атындағы ақысыз оқу залы кітапханасы Семейдің қоғамдық кітапханасымен бір ғимаратта, бірақ бөлек бөлмеде орналастырылған.
Кітапханашы Н.Г.Гиршфельд ханымның қызмет көрсетуімен 1902 жылы 693 оқырманды қабылдап, 319 абонент үйіне 1615 дана кітап алса, қалған 374 оқырман әдебиеттерді оқу залына алып оқыған.

Pages: 1 2 3 4 5 6