XIX ғасыр

h02 (1)1843 жылдың 1-ші июльінде Сібір сауда-саттық округінің бастығы финанс министрлігіне жолдаған хатында орыс-қытай саудасы екі жаққа бірдей тиімді екендігін және оған Семей көпестерінің айрықша үлес қосып отырғандығын атап көрсетеді. Сонымен қатар, қытайлықтар бұрнғыдай жасырын емес, қытайлықтар орыстармен тура қараым-қатынасқа кіріседі. Осы жылдың соңында қытайлықтардың пікірін зерттеу үшін Құлжа мен Шәуешек қалаларына Россияның діни қызметкері Н.Любимов басқарған т елшілік жіберіледі. 1845 жылдың жазында осы Любимов және аудармашы Костромитинов үлкен керуенмен Семей қаласынан сапарға аттанады. Сөйтіп, Семей арқылы Қытай елімен тура қатынастар жасаудың тиімділііне Санк-Петербургтағы өкімет басшыларының сенімін толық бекітеді. Ол үшін дала және су қатынас жолары тура пайдаланылады. Бұл жөнінде де екі өкімет арасында бірнеше келіссөздер жүргізілді. Сөйтіп, 1851 жылы 25 июль күні Құлжа келісіміне қол қойылады. Ол екі ел арасындағы сауда-саттық қарым-қатынастырды атқарудың тәртібін белгілеген алғашқы ресми документтердің бірі болды. Осы арқылы Құлжа және Шәуешек қалаларына тура және еркін жол ашылды. Сонымен қатар осы қалаларда сауда-саттық орындары мен мекемелді және саудагерлер тұрақтайтын үйлер салуға рұқсат берілді. Олар факторий деп аталды. Осы сауда мекемелерінің орны мен рөлі жөнінде 1856 жылы

Құлжаға сапар шеккен ғалым Ш.Уәлиханов өз еңбектерінде біршама мәліметтер берген. 1850 жылы Семей арқылы Батыс Қытайға 466 мың сомның товары жөнелтілсе, ол 1853 жылы 611 мың сомға тең болды. Тиісінше Ресей жерінде осы аралықта 304 және 556 мың сомның товарлары келіп түсті. Ал 1854 жылы Қытайдан келген тауарлардың жалпы құны 1,5 миллионға тең болды. Қытай жерінен келген товарлардың бастысы-шәй болды. Екінші орында күміс тұрды. Күміс орыс-қытай қатынастарын жаңа бір дәржеге көтерді. Семейдегі айырбас сарайының қандай рөл атқарғанын Орталық мемлекеттік архивтің қызметкері К.Сопыбекованың «Такой была родина Абая» атты мақаласынан мына жолдарынан көруге болады: «По данным состояло 1843 г. в Заречной Семипалатинской слободе состояло 166 лавок, а также слады для товаров, принпдлежавшие куппцам, державщим заграничную торговлю и торговлю в степи скотом. Открытый торговли в Семипалатинской слободе в установленное время не существовало. Но блогодаря бесперерывному сообщению города и слободы каждый житель города мог в любое время совершать покупки в слободе в розницу. Оптовая торговля состояла в основном в перепродажа чая для отправки в Коканд и Астрахань. В заречную слободу прибывали казахи из отдаленных волостей. Лавки пополнялись в болшой степи перед Ирбитской ярмаркой или во время прихода караванов, которые во всякое время года прибывали из Чугучака и Ташкента… Окончив деле в Чугучаке, торговцы спешили со свойм товаром в заречные лавки Семипалатинска. А торговцы из Ташкента, возвращавшиеся из Чугучака, рассеивались по всей степи. Главный же караван, возвращавшийся из Кульджи состоял из 300 – 350 верблюдов».

Семейдің сауда орталығы ретіндегі маңызы әсіресе 1804 жылдан бастап Батыс Қытаймен арадағы сауданың жандануына байланысты өсе түскенін осы құжаттан және басқа да еңбектерден көруге болады. Сол кездердегі қаладағы сауданың қалай сипат алғанын Семей өңірінің білгірі болған тарихшы, облыстық басқарманын алғашқы кеңесшілерінің бірі Н.А.Абрамов өзінің «Семипалатинск, как торговый центр (1861)» деген мақаласында «Главная торговля в городе зимой, когда казаки и крестьяне по зимнему пути приезжают из близжающих станций и деревень, тогда жа по льду Иртыша прибывают в город караваны верблюдов из Аягуза и Каркаралинских степей совечьими и бараньими шкурами, сырымикожами, верблюжьей шерстью, веревками и прочими и взамен этих товаров забирают хлеб в зерне, муку, табак, , железоисундуки. В зимний период прибывают в Семипалатинск 1000 верблюдов, которые увозят более пятнадцати тысяч пудов одного хлеба»,-деп жазды.

Беттер: 1 2 3 4