Қаламгер майдангерлер

Лекеров Асқар
(1912-1964)

Асқар Лекеров 1912 жылы Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданында туған. Сол жердегі мектепті бітірген. 1932-1934 жж. «Еңбекші қазақ» газетінің редакциясында тілші болып істеген.
1934-1936 жылдары Қызыл Армия қатарына шақырылып, Отан алдындағы борышын орындайды. Әскерден оралған 1936-1938 жылдары Алматыдағы журналистер институтында оқыған. 1941 жылға дейін «Социалистік Қазақстан» газетінің редакциясында еңбек етеді. Ұлы Отан соғысына қатысқан. Әскер қатарынан босағаннан кейін 1946 жылдан бастап тағы да «Социалистік Қазақстан» газетінде қызмет істейді.
1950-1953 ж.ж. КОКП Орталық Комитеті жанындағы жоғары партия мектебінде оқыған. 1953-1954 ж.ж. «Әдебиет және искусство» журналы редакторының орынбасары болды. 1954 жылдан өмірінің соңына дейін Қазақтың мемлекеттің көркем әдебиеті баспасында редактор қызметін атқарды. А. Лекеров белгілі аудармашы. Ол Қытай жазушысы Дин-Линнің «Санған өзені үстіндегі күн нұры» деген еңбегін және «Ауған ертегілерін» қазақ тіліне аударған. «Қызыл Жұлдыз», I, II дәрежелі «Отан соғысы» ордендерімен, медальдармен марапатталған.
Әдебиетке 1934 жылдан бастап араласа бастаған А. Лекеровтың өлең, очерк, әңгімелері газет-журналдарда жарияланып жүрді. Оның әр жылдары жарық көрген «Достар» (1955), «Гауһар» (1969) атты өлеңдер жинағы, «Сөнбейтін жұлдыздар» (1957) атты әңгімелер жинағы осының жарқын мысалы. Ұлы Отан соғысына қатысқан қаламгер қаламынан туған шығармаларында халықтар достығы, бейбітшілік, адамгершілік сынды өзекті және мәңгілік мәселелерді арқау ете білді.
Оның «Сөнбейтін жұлдыздар», «Тұз гүлі», «Әке сыры», «Ақсұңқар», «Ақбас», «Көңілдің тыңы», «Дала гүлдері», «Ақ қайың», «Ең қымбатты» тәрізді әңгімелері, повестерінен қаламгер қаламына тән сыршыл лиризм байқалады. Майдангер қаламгердің негізгі кейіпкерлері – өршіл заманның өршіл патриоттары. Ұлы Отан соғысы жылдарында Отанды жауды қорғаған қаламгердің негізгі кейіпкерлерінің отаншыл патриот болуы да заңды еді.

Әдебиеттер тізімі:

Майдангер қаламгерлер: Анықтамалық.- Алматы.- 2010.- 75-76 б.

 

Машақов Сәду
(1906-1996)

Сәду Машақов бұрынғы Семей облысының Жаңасемей ауданындағы Воскресеновка селосында 1906 жылы 27 қарашада дүниеге келді. Жеті жасынан ауыл молдасынан дәріс алған ол екі жылдан кейін Семейдегі № 11 орыс орта мектебіне ауысады. Жеті жылдық мектепті бітірген соң, мұғалім, газет қызметкерлерін дайындайтын әр түрлі курстарда білімін жетілдіреді.
1928 жылдан бастап, С. Дөнентаев редакторлық еткен Семей облыстық «Қазақ тілі» газетіне қызметке орналасады. Оның қаламының төселуіне С. Дөнентаевпен бес жылдай (1928-1933) бірге қызмет істеуі септігін тигізгені анық. Отызыншы жылдары Қазақстан Жазушылар одағының Семей облысындағы өкілі болды. Сол өңірден 1934 жылы Қазақстан жазушыларының 1- съезіне делегат етіп сайланады. Еңбек жолын журналистикадан бастаған ол білімін жетілдіру мақсатында 1930-1935 жылдары Абай атындағы Қазақ педагогикалық институттарда тіл-әдебиеті факультетінде С. Сейфуллин, М. Әуезов, Қ. Жұбановтардан дәріс алады. М.Қаратаев, Қ.Бекхожин, Ә. Шәріпов, М. Ғабдуллин, Ә. Тоқмағамбетов сынды болашақ ғалым, ақын-жазушылармен бір курста оқыған ол аталған оқу орнын бітірген соң, облыстық газетке қайта оралады. Н.Крупская атындағы Семей педагогикалық институтында сырттай оқып, білімін толықтырады.
Семей облыстық “Семей таңы” газетінде 1928-1960 жылдарға дейін бөлім меңгерушісі, редактордың орынбасары болып істеген.
Ұлы Отан соғысы басталғанда «Қолыма қалам емес винтовка алып, аттандым қалың қолмен мен де бірге» деп қолындағы қаламын қаруға айырбастаған ақын «қалайша көптен қаламын» деп, өз замандастары секілді майданға аттанды.
Қазақтың батыр қызы Мәншүк Мәметова туралы «Мәншүк» атты өлеңі халық арасына кеңінен тарап, әнімен айтылып жүр. Сұрапыл соғыстың қан майданын кешкен жауынгер ақынның қаламынан туған «Майданда», «Мәншүк», «Жауынгер сөзі», «Волгадағы шайқас», «Екі дос», «Бір сағат» және басқа майдан жырлары қазақ әдебиетіндегі қаһарлы күндер әдебиетіне қосылған табыс.
1961жылы Алматыға қоныс аударып, 1968 жылға дейін Қазақ телеграф агенттігінің аудармашылар бөлімінің редакторы болды. Журналистіктен көркем аудармаға ойысқан жазушы А. Пушкин, М. Лермонтов, А. Кольцов, С. Щипачев, Ғ. Тоқай және басқа ақындардың өлеңдерін қазақ тілінде сөйлету арқылы көркем аударма саласына да біршама үлес қосқан аудармашы.
С.Машақов көптеген өлең кітаптардың авторы. Ұлы Отан соғысы жылдарында армияда үгітші-лектор, майдандық газеттің редакторы, соғыста саяси жағынан аға нұсқаушы болып қызметтер атқарды.
Жазушы шығармаларының да дені майдан тақырыбына арналды. Атап айтқанда, “Майданда”, ”Мәншүк”,”Жауынгер сөзі”, ”Шайқас”, “Екі дос”, ”Бір сағат” т.б. Жазушының басқа да шығармалары қоғам өміріндегі өзгерістер, жаңалықтар, халықтар достығы, адамгершілік т б. тақырыптарына арналды.
Қазақ әдебиетіне журналистикадан келген майдангер қаламгер қазақ әдебиетіне публицистикалық, поэзиялық туындылармен бірге көркем аударма саласынада үлес қосты. Ақынның негізгі кейіпкерлері – кеңестік дәуір перзенттері. Қазақ поэзиясын соғыс тақырыбымен байытқан қаламгердің майдан жырлары қаһарлы жылдар әдебиетін толықтырды. Ол майдан даласының көлеңкелі де күнгей де жақтарын шынайы бейнелеуде де жетістікке жетті.

Әдебиеттер тізімі:

Әбілов Д. Ақын Сәду Машақовтың туғанына 90 жыл // Қазақ әдебиеті.-1997.-3 желтоқсан.-12 б.
Жоламанова П. Замана шындығын жырлаған // Семей таңы.-1996.-36 қараша.
Машақов С. Менің әдебиетке келу жолдарым // Семей таңы.-1996.-26 қараша.
Орда Г. Машақов поэзиясының терең тамыры: сөз өнері дертпен тең // Ақиқат. – 2010. – № 12. -54-57 Б.
Оспанов Н. Ақындар ағысы // Семей таңы.-1996.-26 қараша.
Рымжанов Т.Достықты қадірлейік, қапы қалмай…//Дидар.-2006.-4 қараша.

Беттер: 1 2 3 4 5